WŁĄCZ WYSOKI KONTRAST

Archeologia

Zwiedzanie wystawy rozpoczynamy od czasów najdawniejszych. Pierwsi ludzie pojawili się na naszych terenach ok. 12 tysięcy lat p.n.e. w schyłkowym paleolicie. Wystawa archeologiczna w Muzeum Wisły zaczyna się od tego właśnie okresu. Schyłowy paleolit i mezolit reprezentowany jest przez zabytki krzemienne: półsurowiec krzemienny ze schyłkowego paleolitu, strzały z grotami krzemiennymi.
Zabytki neolityczne znajdujące się na wystawie to przedmioty krzemienne i kamienne (najbardziej charakterystyczne z nich, czyli siekiera z Rębowa i topór kamienny z Bulkowa, ale również inne wytwory kultury materialnej: rozcieracze kamienne z Miszewka-Stefanów i Miszewka Strzałkowskiego oraz krzesak kamienny z Miszewka-Stefanów) oraz wytwory z gliny. Neolit to epoka, w której pojawiła się ceramika na ziemiach polskich. W Muzeum Wisły prezentowane są różne wytwory ceramiczne z Gródkowa w zaaranżowanym grobie kultury amfor kulistych.
Okres brązu jest reprezentowany na obszarze Ziemi Wyszogrodzkiej przez kuturę łużycką. Na wystawie zaprezentowano kilka naczyń typowych dla tej kultury na terenie Mazowsza.
Bardzo dużo miejsca poświęcono kulturom z okresu lateńskiego i okresowi wpływów rzymskich. Zaprezentowano kilkanaście zabytków z tego czasu. Wśród nich znajdują się gliniane popielnice z Miszewa Murowanego datowana na II/I w. p.n.e. i naczynie gliniane z Kępy Polskiej z I w. p.n.e., szpila żelazna z Miszewa Murowanego z wczesnego okresu lateńskiego, fragmenty fibul, czyli zapinek z Rębowa z II-III w. n.e. Na Ziemi Wyszogrodzkiej przeważającą w okresie wpływów rzymskich była kultura przeworska. Na ekspozycji znajduja się naczynia gliniane tej kultury, a także groty oszczepów z Marcjanki i Podmarszczyna, gm Dzierzążnia z II-IV w. oraz okucie końca pasa z brązu i bryłka stopionego brązu. Ludność kultury przeworskiej emigrowała z Ziemi Wyszogrodzkiej na tereny stepów nadczarnomorskich w okresie nazwanym przez historyków okresem wędrówek ludów. Z tego okresu pochodzi fragment sprzączki z Wyszogrodu i okucie końca pasa z Rębowa.
Następnym okresem w historii naszych ziem jest wczesne średniowiecze. Wtedy to zaszły na tym obszarze zmiany demograficzne, które mają swoje reperkusje do dnia dzisiejszego. Ludność germańską, która zamieszkiwała obszar Ziemi Wyszogrodzkiej do V wieku naszej ery zastąpiła ludność mówiąca językiem słowiańskim. Kulturze Słowian z wczesnego średniowiecza poświęcona jest znaczna część wystawy Muzeum Wisły, bo i duża liczba zabytków z tego okresu znajduje się na Ziemi Wyszogrodzkiej. W Drwałach znajduje się grodzisko badane przez archeologów, które co prawda pochodzi z późnych faz wczesnego średniowiecza, to jednak zostało pobudowane na miejscu starszej osady, pamiętającej czasy pojawienia się na Ziemi Wyszogrodzkiej pierwszych Słowian. Obok planszy opowiadającej o historii i wynikach badań w Drwałach zwiedzający zobaczyć może cały przekrój kategorii zabytków składających się na kulturę materialną pierwszych Słowian. Prezentowany jest zespół naczyń glinianych z terenu grodziska wczesnośredniowiecznego w Drwalach. Jedno z nich posiada wyryty na brzuścu wizerunek bóstwa słowiańskiego, prawdopodobnie Peruna. Poza ceramiką na wystawie można również podziwiać inne kategorie zabytków wczesnośredniowiecznych z Drwał: fragment kamienia żarnowego i rozcieracz, żelazne noże, kamienne osełki, kościaną skrobaczkę do ryb, igły i szydła z kości, fragmenty rogów ze śladami obróbki, zawieszka z szabli dzika, gliniane przęśliki, kabłączki skroniowe z brązu, kościany grzebień, fragment łyżwy z kości, fragmenty ozdób metalowych, żelazne groty strzał oraz rekonstrukcję wrzeciona z przęślikiem.
Równie wczesne co osada w Drwałach jest grodzisko w Szeligach. Muzeum Wisły w Wyszogrodzie posiada makietę z rekonstrukcją Włodzimierza Szafrańskiego tego grodziska wypożyczoną z uzeum Mazowieckiego w Płocku, płockie muzeum posiada kopię tej makiety, która prezentowana jest na wystawie „X wieków Płocka”. Wyszogrodzka wystawa wzbogacona została o planszę poświęconą badaniom grodziska w Szeligach autorstwa Waldemara Andrzeja Moszczyńskiego z Instytut Archeologii PAN w Warszawie.
Wczesne średniowiecze to również czasy, kiedy to Ziemia Wyszogrodzka weszła w orbitę władzy Piastów. Późniejsze fazy wczesnego średniowiecza ukazane są w następnych gablotach. Można zobaczyć naczynia gliniane z Sobanic i Stanowa, uzbrojenie (grot włóczni z Wyszogrodu, grot oszczepu z Podmarszczyna gm. Dzierzążnia z żeberkiem i tuleją do osadzania na drzewcu) i inne zabytki kultury materialnej z najstarszego okresu istnienia państwa polskiego znalezione na terenie Ziemi Wyszogrodzkiej. Wśród nich są ostrza nożyków z Wyszogrodu i Żukowa, kabłąki i zaczepy do wiadra z Żukowa, kabłączki skroniowe z Żukowa i Rębowa oraz wisiorek (lunula) z Rębowa. Do tej samej kategorii należą przedmioty pochodzące z cmentarzyska wczesnośredniowiecznego z Sielca: krzesiwo i grot oszczepu.
Średniowiecze pełne i nowożytność zaprezentowane zostało poprzez wyeksponowanie najważniejszych zabytków z Wyszogrodu i okolic. Szczególnie interesujące są naczynia z badań u OO. Franciszkanów w Wyszogrodzie, w tym dwa cybuchy fajek ceramicznych. Duży zespół tworzą zabytki pochodzące z Góry Zamkowej w Wyszogrodzie, gdzie obok naczyń glinianych można zobaczyć zabytki metalowe: gwoździe szkutnicze, żelazne klucze, sierpy i fragment kościanego grzebienia. Militaria to dwie ostrogi i grot halabardy. Na szczególną uwagę zasługuje topór późnośredniowieczny z Czerwińska nad Wisłą oraz fragmenty okucia sakwy z okolic Wyszogrodu.
Kultura materialna przełomu średniowiecza i czasów nowożytnych ukazana jest na przykładzie zespołu zabytków wydobytych z ziemi podczas wykopalisk na osadzie nr 8 w Kobylnikach. Obok ceramiki naczyniowej z XVI i XVII wieku pokazano również ciekawsze przedmioty metalowe pozyskane podczas tych prac, ukazujące dość rozległy chronologicznie okres, od XVI aż do XIX wieku. Są to moneta – szeląg Krystyny Wazówny, narzędzia pracy, fragment oporządzenia jeździeckiego, elementy stroju, militaria, okucia, sztućce i fragment żelaznego kociołka.
Wśród zabytków prezentowanych w Muzeum Wisły twórcy wystawy nie zapomnieli o specyficznej kategorii kolekcjonerskiej, jaką są numizmaty. Monety pochodzące z obszaru Ziemi Wyszogrodzkiej są oddzielnie prezentowane w jednej z gablot ekspozycyjnych. Są to przeważnie monety polskie używane między XV a I połową XIX wieku: denary, grosze i szelągi, ale na wystawie znajdują się również importy, których używano na naszych ziemiach lub trafiły na Mazowsze wraz z ich obcoetnicznymi właścicielami. Są to krzyżackie dukaty z XV wieku, rosyjskie kopiejki z XIX i początku XX wieku oraz fenigi gdańskie z 1926 roku i marki niemieckie wybite w 1935 roku. Całość dopełnia nowożytna skarbonka gliniana znaleziona na Górze Zamkowej w Wyszogrodzie wypełniona szelągami Jana Kazimierza „boratynkami” bitymi przez mennicę królewską w latach 1659-1668.